भगवान काल भैरवलाई भगवान शिवको रूप मानिन्छ, देशभर उनका धेरै ठूला मन्दिर छन् जहाँ विशेष पूजा गरिन्छ ।
प्रत्येक वर्ष मार्गशीर्ष महिनाको अष्टमी तिथिमा काल भैरव जयन्ती मनाइन्छ। यस दिन विश्वभर तन्त्र मन्त्रका देवता कालभैरवको पूजा आराधना गरिन्छ । कालभैरव
भगवानको पूजा गर्ने व्यक्तिको अकाल मृत्यु नहुनुका साथै रोग, दोष र भयले व्याकुल रहँदैन भन्ने जनविश्वास
रहेको छ । शास्त्रका अनुसार काल भैरवलाई रुद्रको अवतार मानिन्छ, उनि भगवान शिवकै रूप हुन । काल भैरवलाई भगवान शिवको सबैभन्दा उग्र रूप
भनिएको छ, तर उनले सधैं आफ्ना भक्तहरूको रक्षा गर्छन र खराब कर्म गर्नेलाई दण्ड पनि दिन्छन भन्ने विश्वास छ । यदि काल भैरव भगवान शिवको रूप हो भने, उनको उत्पत्ति कसरी भयो भन्ने थाहा पाउनुहोस्।
को हुन् यस संसारका अविनाशी ?
कालभैरवको रूपमा भगवान शिवको अवतार हुनु निकै अचम्मको घटना हो । एक पटक सुमेरु
पर्वतमा रहेका सबै देवताहरूले ब्रह्मादेवलाई यस संसारको अविनाशी तत्वको बारेमा
बताउन आग्रह गरे जसको आदि र अन्त्य कसैलाई थाहा छैन। यस प्रश्नको उत्तरमा
ब्रह्माले भन्छन– म यस संसारको अविनाशी तत्व हुँ किनभने यो
ब्रह्माण्ड मैले मात्र बनाएको हो। म बिना यो सृष्टि कल्पना गर्न सकिदैन।
यसपछि सबै देवताहरू भगवान विष्णु (भगवान विष्णु पूजा विधि)कहाँ गएर त्यही
प्रश्न सोध्छन्, तब भगवान
विष्णुले भन्छन– म यो संसारलाई पालनपोषण गर्छु, त्यसैले म नै अविनाशी छु । भगवान ब्रह्मा र
भगवान विष्णुको कुरा सुने पछि, चारै वेदहरूलाई
यो तथ्य परीक्षण गर्न बोलाइयो। यसको उत्तरमा चार वेदहरूले जवाफ दिदै भने जसभित्र संसारका तीन कालहरू छन् अर्थात् भूत, भविष्य र वर्तमान, जसको न आदि छ न अन्त्य छ, जो अजन्म छ,
जो यस संसारमा जीवन-मृत्यु, सुख-दुःखको अधीनमा छ, सबै भन्दा माथि,
देवता र दानवहरूले समान रूपमा पूजा गर्ने,
अविनाशी भगवान रुद्र हुन्।
भगवान शिवबाट उत्पन्न भएका थिए काल भैरव जी ।
चार वेदका वचन सुनेर ब्रह्मादेवको पाँचौं मुखबाट शिवका लागि अपमानजनक शब्द
निस्कन्छ, जसलाई सुनेर चारै वेद
दुःखी हुन्छन् । यसैबीच, देव आदिदेव
महादेव अर्थात् रुद्रदेव दिव्य ज्योतिको रूपमा प्रकट हुन्छन्। त्यसपछि ब्रह्मादेव
रुद्रलाई भन्छन्, ‘तिम्रो मेरो
शरीरबाट जन्मेको हो, अत्याधिक रुनाले मैले तिम्रो नाम रुद्र राखेको हो, त्यसैले तिमि मेरो सेवामा लाग्नुपर्छ । ब्रह्माजीको यस्तो वचन सुनेर भगवान शिव क्रोधित हुन्छन्
ब्रह्माजीको अहंकारले आफ्नो शरीरबाट भैरव नामको पुरुषको सृष्टि गरी ब्रह्मामाथि राज्य गर भन्नुभयो ।
भैरवले किन गरे ब्रह्महत्यको पाप?
दैवी शक्तिले सम्पन्न भगवान भैरवले आफ्नो बायाँ हातको कान्छो औंलाको कीलले
भगवान शिवलाई अपमानजनक शब्द बोल्ने परमपिता ब्रह्मदेवको पाँचौं मुख काटिदिए, ब्रम्हादेवको पाचौ मुख काटे पछी भैरव जी लाइ ब्रह्महत्यको पाप लाग्यो। त्यसपछि
शिवजीले भैरव देवलाई काशी जान भने, जहाँ उनले
ब्रह्महत्याबाट मुक्ति पाए।
रुद्रले काल भैरवलाई काशीको कोतवाल बनाए, जसलाई आज पनि काशीको कोतवाल भनेर पुजिन्छ। यदि कोही काशी
जाँदा उनको दर्शन नगर्ने हो भने भगवान विश्वनाथको दर्शन अधुरो
मानिन्छ ।
बटुक भैरव अंशावतार
पौराणिक मान्यता अनुसार भैरव अवतारलाई ब्रह्माको प्रतीक मानिन्छ तर
रुद्राष्टाध्यायी र भैरव तन्त्रका अनुसार भैरव भगवान शिवको अवतार हुन् । यससँगै रुद्रयामल तन्त्रमा भैरवका सबै अवतारहरूको पनि उल्लेख गरिएको छ तर
अधिकांश मानिसहरू काल भैरव र बटुक भैरवको मात्र पूजा गर्छन्।
पाँच वर्षीय बटुक भैरवको उत्पत्ति
बटुक भैरव भगवान शिवको उग्र रूप हो, उनको नामको अर्थ बुझ्यौं भने बटुकको अर्थ बच्चा र भैरवको अर्थ
डराउने वा तर्साउने मानिन्छ। पौराणिक कथा अनुसार बटुक भैरवको
उत्पत्ति हुनुको पछाडि विशेष कारण रहेको छ । प्राचीनकालमा आपद नामको राक्षसले चरम
तपस्या गरेर अजेय हुने वरदान प्राप्त गर्नुका साथै आफ्नो मृत्यु पाँच वर्षको
बालकले मात्र हुन सक्ने वरदान प्राप्त गरेको जनविश्वास छ ।
यसबाहेक उसलाई कसैले मार्न सक्दैन। वरदान पाएपछि आपदले जताततै हंगामा मच्चायो । मानिससँगै देवताहरू पनि दुःखी भए । उसले आफ्नो शक्तिको यति दुरुपयोग गर्यो कि उसको अपराध असहनीय भयो, त्यसपछि देवताहरू मिलेर उनको जीवन समाप्त गर्ने योजना बनाए। यस सम्बन्धमा उनिहरुले भगवान शिवसँग सहायताको लागि प्रार्थना गरे। भगवानको चिन्तनबाट तेज प्रकाशसंगै बटुक भैरव नामको पाँच वर्षको बालकको उत्पत्ति भयो ।
क्रमश : .......
