भैरहवा । रुपन्देहीको ओमसतिया गाउँपालिका-२ मा रहेको युथ क्लब अफ पडसरीले डेंगु रोगविरुद्ध अभियान संचालन गरेको छ । क्लबले पडसरी स्वास्थ्य चौकीको सहकार्यमा संचालन गरेको अभियान अन्र्तगत गाउँटोलहरुमा पुगेर विभिन्न वस्तुमा जम्मा भएको पानी फाल्ने देखि लिएर सर्वसाधरणलाई डेंगुरोग र त्यसबाट जोगिने उपायहरुबारे जानकारी गराउने गरेको छ ।
अभियान अन्र्तगत क्लबले ओमसतिया- २ को पडसरी, केवटलिया, कर्वलहा, कर्मडाँडा, तेनुहवा, विरनगर, बर्दिहवा र जितपुर गाउँमा मोटरसाइकल र्याली निकालेर सर्वसाधरणहरुलाई डेंगुरोग र त्यसबाट जोगिने उपायहरुबारे जानकारी गराइएको युथ क्लब अफ पडसरीका अध्यक्ष सुरज मिश्राले बताए ।
‘अझै पनि सर्वसाधरणहरु डेंगुरोगबाट बच्ने उपायहरुबारे जानकार नहुदाँ समाजकै विकासका लागि स्थापना भएको क्लबले आफ्नो उत्तरदायित्व अन्र्तगत अभियान संचालन गर्ने निर्णय गरेको हो’, उनले भने, ‘जस अनुसार हामीले गाउँगाउँमा पुगेर सर्वसाधरणहरुलाई सचेत गराइरहेका छौँ ।’
डेंगु विशेषगरी वर्षा सुरु भएपछि बढी देखिन्छ। वर्षापछि जब पानी स्थिर बन्छ। लामखुट्टे वृद्धि विकासको माहोल बन्छ र त्यसको केही सातामा फैलिन्छ। रोग लागेपछि उपचार गर्नुभन्दा डेंगु रोग लाग्न नदिनका लागि सरसफाईमा मात्रै ध्यान दिए जोखिम पुरै कम हुने पडसरी स्वास्थ्य चौकीका प्रमुख नेत्र न्यौपानेले बताए । ‘डेंगुबाट जोगिनका लागि स्थानीय आफै सचेत हुनुपर्छ’, उनले भने ‘हामीले स्वास्थ्य चौकी र गाउँपालिका कार्यालयबाट पनि स्थानीयहरुमा जनचेतना फैलाइरहेका छौँ ।’
डेंगु के हो ?
डेंगु एक प्रकारको ज्वरो हो । यो लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने संक्रामक रोग हो । डेंगुको भाइरसद्वारा संक्रमित भएको एडिस एजिप्टाई जातको पोथी लामखुट्टेले यो रोग सार्दछ । यो रोग सार्ने लामखुट्टे ग्रामीण क्षेत्रभन्दा शहरी क्षेत्रमा बढी पाइने गर्दछ । यसले स–साना सफा पानी जमेको स्थानमा फुल पार्ने गर्दछ । खास गरी वर्षाको पानी जम्ने टीनका डब्बाहरू, रंगका खाली डब्बा, थोत्रो टायर, अलकत्रा वा मट्टितेलका खाली ड्रमहरू, फुलदानी, गमला, पानीका ट्ंयाकी आदिमा यस्ले फुल पार्दछ । सहरी क्षेत्रमा यस्ता वस्तुहरू पर्याप्तमात्रामा हुने भएकाले पनि यो लामखुट्टे सहरी क्षेत्रमा बढी देखिने गरेको छ ।
डेंगु एडिस एजेप्टाई र एडिस एल्वौपेक्टस नामक लामखुट्टेले टोकेर हुने तीब्र भाइरल संक्रमण हो । यो भाइरस डेंगु १, डेंगु २, डेंगु ३ र डेंगु ४ गरी चार प्रकारका हुन्छन् । एडिज लामखट्टे कालो रंगको हुन्छ, जसमा सेतो थोप्लो पनि देखिन्छ । यो लामखुट्टेले विशेषगरी दिउँसो टोक्ने गर्दछ । औलो उत्पन्न गर्ने लामुखट्टे फोहोर पानीमा पाइने भए पनि डेंगु सार्ने लामखुट्टेले थुप्रै दिनदेखि हलचल नभएको स्वच्छ पानीमा फुल पार्छ ।
डेंगु रोग क्लासिक डेंगु, हेमोरेजिक र साक सिन्ड्रोमगरी तिन प्रकारका छन । क्लासिक डेंगु सामान्य प्रकारको डेंगु हो । यो आफै निको हुन्छ, मृत्युको सम्भावना कम हुन्छ । तर यदि कुनै व्यक्तिलाई डेंगु हेमोरेजिक ज्वरो वा डेंगु साक सिन्ड्रोम भएको छ भने यसको उचित प्रकारले उपचार नगरे मृत्यु हुन सक्छ ।
स्वास्थ्य संस्थामा यसको लक्षण अनुसार उपचार गरीन्छ । ज्वरो घटाउन सिटामोल खानुपर्छ तथा प्रशस्त झोल पदार्थ खानुपर्छ । तर ज्वरो घटाउने भनेर एस्पीरीन तथा आईबुप्रोफेन भने खान हुँदैन । डेंग ज्वरो विरुद्धको खोप तथा खास उपचार समेत नभएको हुँदा लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु नै यस रोगको बचावटको मुख्य उपाय हो । डेंगु ज्वरोको शंका लागेमा हुन सक्ने जटिलताबाट बचाउन तत्काल नजिकैको स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क राख्नु पर्छ ।
डेंगुको लक्षण
डेंगु ज्वरोको मुख्य लक्षण भनेको एक्कासी उच्च ज्वरो आउनु हो । यो ज्वरो ५ देखि ७ दिनसम्म रहन सक्छ । ज्वरोका साथै निम्न लक्षणहरू पनि देखा पर्दछ ।
– असाध्यै टाउको दुख्ने
–आँखाको गेडी तथा आँखाको पछिल्लो भाग दुख्ने
–ढाड, जोर्नी तथा मांसापेशिहरू दुख्ने
–शरीरमा विमिरा आउने
–वाकवाकी लाग्ने
–पेट दुख्ने
–नाक वा गिजाबाट रगत बग्ने
–रक्तश्राव हुने वा शरीरमा रगत जमेको दागहरू देखापर्ने, बेहोश हुने आदि लक्षणहरू पनि देखा पर्न सक्छ ।
बच्ने उपाय
–डेंगु ज्वरोबाट बच्न लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नुका साथै लामखुट्टेको वृद्धि रोक्नु पर्छ ।
–पानी जम्न सक्ने भाँडाहरू जस्तै गमला, फुलदान, खाली बट्टा, अलकत्रा वा मट्टितेलका खाली ड्रमहरू, गाडीका काम नलाग्ने टायरहरू आदिमा पानी जम्न नदिने ।
–पानीको ट्याङ्किलाई लामखुट्टे प्रवेश गर्न नदिने गरि छोपेर राख्ने ।
–कुलरमा रहेको पानीमा प्रत्येक हप्ता एक दुई चम्चा मट्टितेल हालिदिने साथै जम्मा भएको पानी सफा गर्ने ।
–फुलदानिमा रहेको पानी हप्तामा दुई पटक फेर्ने ।
–यस लामखुट्टेले दिउँसो टोक्ने हुँदा दिउँसो बस्दा बाहुला भएको वा शरिर ढाकिने लुगा लगाउनुपर्छ ।
–सम्भव भएसम्म दिउँसो सुत्दा पनि झुल प्रयोग गर्नु पर्छ, साथै साना केटाकेटिलार्य जुनसुकै समयमा पनि झुल भित्र सुताउनु पर्दछ ।
–लमखुट्टेको टोकाइबाट बच्न लामखुट्टे भगाउने मलहम दल्न पनि सकिन्छ ।
–घरका झ्याल ढोकामा जाली लगाउनु उपयुक्त हुन्छ ।
–घर वरिपरि सफा सुग्घर राख्ने, पानी जम्ने खाल्टा खुल्टी पुर्ने गर्नु पर्छ ।
